Browse e-KNOWBASE

Question: Sejarah Mahkamah Kuching

Answer: Sejarah bangunan mahkamah di Kuching dapat dikesan sejak 1847. Ia bermula dengan bangunan kayu dua tingkat yang Rupe, seorang Mubaligh Lutheran, dibina untuk menempatkan sekolah harian. Ia terletak di tapak Mahkamah, Jalan Bazar Utama, Kuching. Sekolah itu tidak menjadi kenyataan kerana dia terpaksa bertolak ke negara asalnya, Jerman. Ia kemudiannya diambil alih oleh Rajah James Brooke, yang menukar bilik darjah yang sedia ada menjadi mahkamah untuk pentadbiran keadilan.
Dalam tempoh enam tahun pertama pemerintahan Brooke, prosiding mahkamah telah dijalankan di kediaman Rajah, iaitu Astana Negeri (Istana Negeri) sekarang. Apabila Dr. Francis Thomas McDougall, yang kemudiannya menjadi Uskup Borneo yang pertama, tiba pada Jun 1848, dia dan keluarganya dibenarkan tinggal di bahagian atas bangunan itu sehingga Rumah Bishop siap pada tahun 1849.

Tiada rekod sejarah lain mengenai bangunan mahkamah asal sehingga Pemberontakan Kongsi Cina Lombong Emas Bau pada Februari 1857. Liu Shanbang, ketua Kongsi Cina berjaya menawan Bandar Kuching semasa pemberontakan dari 18 hingga 21 Februari 1857. Dengan serta-merta selepas mengisytiharkan dirinya sebagai raja pada hari itu di kerusi Rajah di mahkamah tersebut, dia mengarahkan orang-orang Brooke untuk menghadapnya dan melaporkan kedudukan Brooke.

Bangunan tersebut telah dirobohkan pada tahun 1858 atas arahan Tuan Muda Charles Brooke. Selepas beliau diisytiharkan sebagai Rajah Kedua pada 1968, beliau mengarahkan supaya sebuah bangunan baru dibina untuk menempatkan pejabat kerajaan lain di bawah bumbung yang sama dengan mahkamah. Ia mengambil masa tujuh tahun untuk disiapkan kerana kekurangan bahan binaan.

Dewan Mahkamah telah dirasmikan oleh Kapten W.H. Rodway, Pemangku Residen Sarawak pada 3 Jun 1874 jam 11:00 A.M. Majlis didahului dengan perarakan Sarawak Renjer mengelilingi bandar Kuching yang diketuai oleh kumpulan pancaragam dan akhirnya diserikan dengan Pengawal Kehormat. Majlis itu bertepatan dengan hari lahir Rajah Kedua.

Mahkamah adalah salah satu bangunan paling megah yang pernah dibina semasa era Brooke di Sarawak. Panel siling bilik mahkamahnya mempunyai motif Dayak yang menggambarkan tradisi orang-orang dari Baram yang membantu mereka bentuk dan menyiapkannya pada tahun 1951. Terdapat tiang tirus besar yang menyokong bumbung di sepanjang koridor. Pintu masuk utamanya dikawal oleh menara jam yang telah ditambah pada bangunan itu pada tahun 1883. Ia disokong oleh tiang berkembar di setiap sudut koridor persegi di bawahnya. Ukiran unik pada pagar balkoninya dipercayai mempunyai pengaruh Rom. Dulunya terdapat sebuah bilik kecil di menara tempat Majlis Perbandaran Kuching sering mengadakan mesyuaratnya. Walau bagaimanapun, ia ditutup selepas Perang Dunia Kedua.

Bersebelahan dengan bangunan itu ialah Pejabat Residen, Pejabat Juruukur dan Pejabat Pencetak Kerajaan. Pejabat Perbendaharaan, Pejabat Pos, Pejabat Audit dan Pejabat Perkapalan terletak di hujung bangunan menghala ke Jalan Tun Haji Openg.

Terdapat dua bangunan lain yang membentuk kompleks mahkamah di Jalan Bazar Utama. Bangunan yang menghadap Jalan India dikenali sebagai Bangunan Jepun. Ia dibina dan diduduki oleh Jepun semasa pendudukannya. Ia telah diubah suai sejak kebelakangan ini. Ia kini kelihatan seperti gerbang yang menghubungkan pusat beli-belah antara Jalan Carpenter dan Jalan India.

Bangunan yang terletak di hujung pusat beli-belah berhampiran Jalan Tun Haji Openg ini dikenali sebagai Menara Bulat. Ia dibina pada tahun 1886. Ia bertujuan untuk menjadi kubu tetapi pembinaannya telah dihentikan. Ia telah diduduki oleh Jepun semasa Perang Dunia Kedua. Ia kemudiannya digunakan sebagai Dispensari sehingga 1947, dan sebagai Pejabat Buruh sehingga 1980. Pejabat Pendaftaran Mahkamah Rendah telah ditempatkan di bangunan itu sehingga akhir Ogos 2000.

Ke arah Sungai Sarawak berdiri sebuah obelisk yang dibina pada tahun 1942. Ia telah dilancarkan pada 16 Oktober 1924 dan dinamakan sebagai Memorial Charles Brooke, Rajah yang dikatakan telah membawa pembangunan ke Sarawak.

Mahkamah telah menyaksikan pelbagai peristiwa bersejarah. Bangunan pertama hampir musnah akibat kebakaran semasa Kebakaran Besar di bandar Kuching pada 20 Januari 1844. Majlis Agung (kemudian dirujuk sebagai Majlis Negeri pada tahun 1903) mengadakan mesyuaratnya di sana dari 1878 hingga 1973, bermula dari mesyuarat kelimanya. Ia kemudiannya digunakan sebagai Pusat Pentadbiran Mahkamah Tinggi Borneo (kini Mahkamah Tinggi di Sabah dan Sarawak). Pada 1 September 2000, Mahkamah telah dipindahkan ke Kompleks Mahkamah baharu dan dikendalikan di Jalan Gersik, Petra Jaya.

Majistret Residen Kuching juga bersidang di stesen litar iaitu di Bau dan Lundu. Tambahan pula, Mahkamah Kota Samarahan terletak di bawah pentadbiran Kuching, yang mengendalikan kes di bawah bidang kuasa Majistret dan Mahkamah Sesyen. Pegawai residen itu juga duduk di stesen litar di Mahkamah Serian dan PATI, Semuja.

(Source: Mahkamah Negeri Sarawak, 10 Jun 2026)

Source Link: https://sarawak.kehakiman.gov.my/index.php/ms/mengenai-kami/sejarah-mahkamah-sarawak